De geest van de letter

Gevoeligheid

Laatst hoorde ik het iemand zeggen op de radio. Het was in zo'n klein toespraakje van een paar minuten. Hij zei: "de mensen worden weer gevoelig". Op zich denk ik inderdaad dat dat zo is.

Maar een kanttekening is op zijn plaats. Want waar worden de mensen gevoelig voor? De radiospreker doelde op het verlangen naar het zien van elkaars emoties. Mensen willen weer iets van het hart zien bij elkaar.

Vorige week had ik met iemand een gesprek over de verschuiving van de christelijke geloofsbeleving van de letter naar de Geest. Voor mij was dat reden om eens met elkaar na te denken over het aspect: Geest. Vandaar dat ik de hiervoorgenoemde tekst als uitgangspunt heb genomen voor deze weekmeditatie. Oplettende lezers zullen bemerken, dat mijn vorige overdenkingen in feite over hetzelfde thema ging: het (be-)kennen van God, die toch immers geest is.

In de overgang van het oude naar het nieuwe verbond, dat wordt gemarkeerd door het leven en sterven van Jezus Christus, is er iets definitief veranderd. Paulus is er met name, vanwege de grote hoeveelheid van geschriften, die hij de kerk heeft nagelaten, de exponent van geworden. Maar elke apostel en evangelist spreekt er over: sinds Jezus is alles veranderd. Men spreekt over oude - en nieuwe wijn. Over wedergeboren zijn en het leven door de Geest en niet naar de letter.

Het verschil

Maar wat was nu het grote verschil? Heeft men alles overboord gezet, wat men altijd had geleerd? Was het nu alles van nul en generlei waarde geworden? Is Jezus gekomen met iets geheel nieuws? Het is een vraag die ons steeds weer bezig houdt. Ook vandaag de dag. En weer opnieuw dreigt er een tweedeling te ontstaan tussen hen die zeggen, dat het draait om het Woord en degenen die zeggen dat het draait om de Geest. En ook binnen dit kader is er geen verschil tussen hen die "buiten" - en hen die "binnen" staan. De een zegt: je moet nuchter zijn, de ander zegt: je moet je laten leiden door de Geest. Het wordt soms zelfs nog sterker uitgedrukt: de Schrift spreekt alleen maar over de eenheid des Geestes en niet over de eenheid des Woords. Met andere woorden: je hoeft met elkaar niet hetzelfde te denken over hetgeen de Schrift leert; als je de Geest maar hebt.

Ik vraag me af of de tegenstelling die men oproept wel werkelijk bestaat. Let wel, ikzelf ben er vast van overtuigd dat de werking van de Geest Gods nog dezelfde is als bijna tweeduizend jaar geleden, op de eerste pinksterdag. En voor mij heeft alles wat Paulus er over zegt, nog niets aan kracht ingeboet. Maar nogmaals, bestaat er een tegenstelling tussen de Geest en het Woord?

Een oppervlakkig lezen van de bovenstaande perikoop lijkt de tegenstelling te bevestigen. Maar Paulus heeft het hier niet over iets, dat tegenover het andere staat, maar over iets dat zonder het andere niet kan functioneren. Juist het isoleren van de twee componenten geeft problemen. En dat was nu juist hetgeen waar Paulus in zijn eigen leven hartgrondig mee had afgerekend. Hij noemt hetgeen hij naar de letter heeft geleerd vuilnis. Hij werpt het weg, om ruimte te maken voor Hem die klaarblijkelijk niet in een dergelijke omgeving tot groei kan komen.

Een andere Trooster

Als Jezus Zijn laatste gesprekken heeft met de discipelen, belooft Hij na Zijn heengaan een andere Trooster. Een Trooster is iemand die tranen droogt, die een arm om je heen slaat en warmte brengt op kille momenten. Maar Jezus geeft ook aan waar met name het werk van de Trooster uit zal bestaan: het te binnen brengen van hetgeen Hij heeft gesproken en heeft geleerd. Net zoals Jezus zelf steeds bezig is geweest om de "Schrift te openen", zo zal ook de andere Trooster het Woord uiteenzetten.

En daar zit met name het punt. De Geest die door Christus van de Vader gevraagd is, zal het uit Hem (Jezus) nemen en het de discipelen, u en mij, verkondigen. In het oude verbond waren de mensen volledig op hun leraren, de Schriftgeleerden, aangewezen. Vandaar dat in de woorden van de profeten, de leraren van het volk zo streng worden aangepakt. Hetgeen de Schriftgeleerden onderwezen, was het kader waarbinnen het volk veilig moest kunnen bewegen. In het nieuwe verbond zegt Jezus echter, laat niemand uw leraar zijn. Het is de Geest uit God die het te binnen zal brengen.

Zo is dus hetgeen in het oude verbond is onderwezen op zich niet voorbij. Het krijgt alleen die diepgang, die het al die tijd heeft gemist: het wordt geschreven in de harten van de hoorders. En dat is het werk van de Geest. Tengevolge daarvan is er dus in feite geen tegenstelling of verschil tussen het Woord en de Geest. De Geest spreekt het Woord. Als we dus 1 in de Geest zijn, zullen we met name dezelfde Woorden spreken. Troostrijke Woorden die vertellen over Jezus. Die tranen drogen, doordat ze wijzen op Hem die het laatste Woord spreekt. En dat doet het hart goed. Het brengt emoties boven. Maar alles binnen de controle van degene van wie de emoties zijn.

Eenheid des Geestes ontstaat, wanneer de neuzen dezelfde kant op staan. Het heeft te maken met de wens om er voor te gaan. Om Jezus Christus te verheerlijken in deze wereld. Want de Trooster wil maar 1 ding: Jezus Christus groot maken en in het middelpunt plaatsen. Als we het hebben over gevoelens en emoties, staan die niet op non-actief. De mens is een eenheid. Dus waar de Geest van God de mens aanraakt, zullen alle aspecten van de mens hun rol meespelen. Maar het alles is gedirigeerd vanuit de Geest. En hoe kan de Geest anders werken, dan door vertroostende, opbeurende Woorden te verkondigen aan onze geest. Dat klinkt wat moeilijk, maar wat de Geest in feite doet is Jezus Christus tot wasdom laten komen in jouw en mijn hart: Jezus Christus is zelf immers het levende Woord!