De Samaritaanse Vrouw 4

Eeuwigdurend.

Zonder de man is de vrouw in de nieuwtestamentische tijd niet veel waard. Wij kunnen ons dat vandaag de dag niet meer voorstellen.

In het Midden-Oosten en andere delen van de wereld is dat echter nog steeds zo. De vrouw zonder de man is niets. Zij heeft geen echt bestaansrecht, behalve dan om kinderen voort te brengen. Als een vrouw iets wil, zal ze zich moeten laten vertegenwoordigen door haar man. Thuis is er overleg tussen de echtelieden, maar buiten de deur houdt ze zich op de vlakte en loopt een paar passen achter haar man. Ze komt in zekere zin op dezelfde plaats als het vee:

• "Het huwelijk was een gezagsrelatie van de man over de vrouw. Bij de Joden hoorde de vrouw in de praktijk min of meer bij het eigendom van de man; zo lijkt het erop dat ze in Ex. 20:17 bij dienstknecht, slavin, os en ezel als bezitting wordt gerekend."

In de steden van Samaria was dat niet anders. En daar waar de Joden nog het door God onderwezen respect beoefenden, waren de Samaritanen nog veel meer beénvloed door de (oosterse en) heidense houding ten opzichte van de vrouw. In elk geval zal de vrouw ook voor haar religieuze onderwijs bij haar man te raden moeten gaan. Hij vertegenwoordigt het gezag. Ook op religieus terrein. Wat hij bepaalt is wet. Als Jezus dus met de vrouw tot zaken wil komen, is de man daarbij nodig.

De Israeliet erkende dat ook de vrouw was geschapen naar het beeld van God. Zij was aan de man ondergeschikt, maar als zijn hulp en levenspartner (Gen. 3:16; 18:12; 2:18). Hetzelfde woord hulp wordt ook voor de HEERE God gebruikt en duidt dus niet op minderwaardigheid (bijv. Ps. 121).

Uit de geschiedenis van de aartsvaders blijkt, dat de vrouwen hun eigen tenten hadden (Gen. 24:67), vooral wanneer een man meer vrouwen had (Gen. 24:28). Ook later hadden de vrouwen afzonderlijke vertrekken, gewoonlijk in het achterste deel van de woning (zie 2 Sam. 13:7; 1 Kon. 7:8; 9:24; Ps. 128:3). Alleen koningen en vorsten hadden een harem, die door ontmanden bewaakt werd (2 Kon. 24:15)

Jezus vraagt de vrouw haar man er bij te halen. En op het moment, dat ze zegt geen man te hebben, geeft ze in feite aan niemand te hebben die haar op het terrein van geloof onderwijst en voorgaat. Ik heb geen man: Er is niemand die voor mij verantwoording neemt. Let wel: de vrouw liegt hier niet! Jezus geeft haar immers gelijk.

Maar waarom vraagt Jezus naar haar man? Hij weet immers wel, dat degene met wie ze samenleeft, haar man niet is. Het gaat er in deze echter niet om, om de vrouw een bekentenis te laten afleggen. Dat is nergens voor nodig. Ze zijn nog steeds samen bij de put en zij kent hem verder (nog) niet. Daarnaast is het maar zeer de vraag of Jezus er naar de mens gesproken in is geïnteresseerd.

Nee, het gaat om de achtergrond van haar antwoord. Ze doet in feite geestelijk afstand van haar religieuze wortels. Ze erkent, dat `ze geen man heeft'. Ze zit nergens aan vast. En dat terwijl ze vele mannen heeft gehad. Maar die mannen hebben haar niet kunnen geven waar ze zo naar heeft verlangd. Geen van allen hebben ze haar de weg kunnen wijzen naar het levende water. En ook de laatste is er niet toe in staat.

Let er ook op, dat er verder helemaal geen moraliserend gesprek volgt. Jezus is heel nuchter: terecht zegt gij.. Hij heeft verder geen introductie meer nodig. Tot op dit moment heeft het gesprek zich echter ontwikkeld als homogeen. Niemand is van het onderwerp afgeweken, niemand heeft uitvluchten gezocht. En ook in het vervolg is dat niet het geval.

De overtuiging

Het is de beurt aan de vrouw. Zij is er van overtuigd hier met minstens een profeet te doen te hebben. Ze neemt haar kans waar en laat Hem vooralsnog niet los. Nu wil ze het naadje van de kous weten. Jezus heeft waarschijnlijk, door alle gebeurtenissen, nog geen slok water gehad. De vrouw wil weten hoe het in elkaar steekt. Wat is nu de ware godsdienst.

• Johannes 4:19-20: "De vrouw zeide tot Hem: Here, ik zie, dat Gij een profeet zijt. Onze vaderen hebben op deze berg aangebeden en gijlieden zegt, dat te Jeruzalem de plaats is, waar men moet aanbidden."

Let er op, dat als Jezus en de vrouw beurtelings over natuurlijke, morele en geestelijke zaken hadden gesproken, was het gesprek ten eerste heel verwarrend geweest. Ten tweede had Jezus zich voortdurend op het andere been laten plaatsen en ten derde zou Jezus nooit zijn ingegaan op strijdvragen (want dat zouden het dan zijn geweest!)

En in zijn antwoord veegt Jezus de aanbidding van God door de Joden in Jeruzalem en de verering van God door de Samaritanen op de berg Gerizim, op één hoop. In feite geldt dat voor alle religies, die hun heilige plaatsen kennen. De tijd komt.. Blijkbaar is die tijd nog niet aangebroken. Maar het komt er wel aan.

• Johannes 4:21: "Jezus zeide tot haar: Geloof Mij, vrouw, de ure komt, dat gij noch op deze berg, noch te Jeruzalem de Vader zult aanbidden."

De vrouw is helemaal op haar gemak. En op het eind geeft ze blijk van haar kennis van de gedachten Gods en de verwachting die in haar hart leeft. Ze weet dat Jezus heel direct over de komende verlosser heeft gesproken. Al de zaken die Hij ter sprake heeft gebracht, wijzen daarheen. En uiteindelijk stelt ze de allesomvattende vraag:

• "Ik weet, dat de Messias komt, die Christus genoemd wordt; wanneer die komt, zal Hij ons alles verkondigen"

Intimiteit.

Ik zie de vrouw als het ware heel intiem naast Jezus zitten tegen de rand van de put, in de schaduw. Haar emmer heeft ze neergezet en al haar hoop en verwachting worden verzameld in die laatste opmerking. Ze hangt aan zijn lippen en houdt als het ware haar adem in: zal Hij het zeggen? Kan men zich de blijdschap voorstellen die zich van haar meester maakt, als Jezus haar antwoordt:

• "Ik, die met u spreek, ben het."

Vanaf het 12e uur die dag is ze in gesprek geweest met Iemand die haar hele innerlijke mens, al haar verlangens, al haar wensen en al haar hoop naar boven heeft gebracht. Het hele gesprek heeft hooguit 1,5 uur geduurd. Waarschijnlijk minder. Maar haar leven is in één klap veranderd. Nooit zal ze nog naar de bron van Jacob komen om er `levend water' te putten. Hooguit nog om te voorzien in haar dagelijkse, natuurlijke, behoefte. En wellicht ook niet meer midden op de dag, maar gewoon, zoals ieder ander, 's-morgens en 's-avonds als het wat koeler is.

De conclusie

Er zijn een aantal lessen te trekken uit dit verhaal. Het zijn lessen die iets vertellen over de houding van Jezus ten opzichte van de mens:

• "Hij behandelt altijd met respect. Hij drukt nooit neer maar richt altijd op."

• "Als in jouw hart het verlangen leeft om de levende God te dienen, maar je weet niet hoe, komt Jezus persoonlijk naar je toe om je de weg te wijzen."

• "Net als met Nicodemus verloopt het gesprek niet via allerlei zijsprongen, maar is er concreet een lijn te ontdekken."

• "De vrouw, maar ook Nicodemus ontwijken niet de opmerkingen van Jezus, maar gaan heel direct in op hetgeen Hij zegt. Ze converseren echter op een manier die ons, westerlingen, in principe vreemd is."

• Johannes 3:10: "Jezus antwoordde en zeide tot hem: Gij zijt de leraar van Israel en deze dingen verstaat gij niet?"

• "Jezus heeft maar weinig woorden nodig om ter zake te komen."

• Johannes 3:12: "Indien Ik ulieden van het aardse gesproken heb, zonder dat gij gelooft, hoe zult gij geloven, wanneer Ik u van het hemelse spreek?"

• "Jezus neemt niemand in de maling; Hij verwijt niet (de opmerking naar Nicodemus is geen verwijt, maar meer een vaststelling van een feit)."

Er zijn tussen het verhaal over de ontmoeting met Nicodemus en de ontmoeting met de Samaritaanse vrouw een aantal parallellen te trekken. Ook zijn er wat verschillen:

• "Nicodemus kiest niet radicaal voor het evangelie van Jezus, de vrouw wel."

• "Nicodemus komt naar Jezus toe, Jezus komt naar de vrouw."

• Johannes 3:1: "En er was iemand uit de Farizeeën wiens naam was Nicodemus een overste der Joden; deze kwam des nachts tot Hem."

• "Nicodemus blijft een bewonderaar op afstand, de vrouw komt tot geloof en brengt direct het evangelie aan haar dorpsgenoten."

• Johannes 7:50: "Nicodemus die vroeger tot Hem was gekomen, een van hen, ..."

• Johannes 19:39: "En ook kwam Nicodemus die de eerste maal des nachts tot Hem gekomen was, ...."

• "Het gesprek tussen Nicodemus is net zo concreet als dat met de Samaritaanse."

NB: Alle noten komen van de OnLineBible de Luxe 2000 (Bijbels woorden boek). Geciteerde bijbelteksten zijn uit de NBG-vertaling.